وجوهى چند كه بعضى از آنها را بيان مىكنيم و ارباب دانش و دين را خاطرنشان مىداريم . اول : هر گاه نظر فكر و تأمّل گمارى و پردهء غفلت از پيش روى خرد و بصيرت خود بردارى و به سوى عدل و حكمت و تمام فضل و نعمت و كمال لطف و عنايت حق متعال ، نگران شوى و درست بينديشى كه بندگان را از كتم عدم به عرصهء وجود آورده و از مكمن غيب به محفل شهود رسانيده ، تأييد به انواع الطاف نموده و امداد به جزيل معاونت و اسعاف « 1 » فرموده است ، دريابى كه همه براى آن است كه بندگان حظّ و بهرهء خويش از سعادت ابديه و كرامت سرمديه برگيرند ، بدون هيچ حاجتى كه او را سبحانه و تعالى بايشان باشد ؛ زيرا كه خود بذاته غنى مطلق است و جواد محقّق . و بر ايشان اعمال شاقّه و تكاليف ثقيله را تكليف كرده است تا به نصيبه و امل خود رسند و امتحان عمل خويش دهند . و نكرده است اين فضل و اكرام و جود و انعام را جز براى كمال منفعت و حصول مصلحت ايشان . پيمبران فرستاده است همه با كتاب و فصل خطاب كه مژدهء رحمت به عالميان رسانده‌اند و از خشم و غضب او سبحانه سخت ترسانده . تحقيق اين مرام در باب عدل از علم كلام وافى و اين مقام را همين قدر اشارت كافى است . و چون افعال الهى بر مصالح نامتناهى بندگان ، و غايت سعادت و شرف ايشان است ، قضيهء مرگ نيز از آن شماره و عنوان است . وحى الهى در چندين آيات مباركه ناطق و گواه صادق است ؛ چنان كه مىفرمايد : وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتاباً مُؤَجَّلًا « 2 » : « نمىباشد هيچ نفسى را كه بميرد جز باذن خداى تعالى در هنگام مقدر » . و نيز مىفرمايد : قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ . « 3 » : « بگوى اى پيغمبر اگر شما در خانه‌هاى خود باشيد ، هر آينه بيرون مىشوند كسانى كه قتل بر آنها مقدّر شده است به سوى مصارع‌شان » و مىفرمايد : أَيْنَما تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ . « 4 » : « هر كجا باشيد مرگ شما را درك مىكند و هر چند در برجهاى برافراشته مقام و آرام داشته باشيد . » و نيز مىفرمايد : اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها . « 5 » :

--> ( 1 ) يارى ، كمك . ( 2 ) آل عمران / 145 . ( 3 ) آل عمران / 154 . ( 4 ) النساء / 78 . ( 5 ) الزمر / 42 .